حشرات

حشرات یا شش پایان ساکن خشکی هستند و بعضی بطور ثانویه آبزی شده‌اند. سر حشرات ۶ قطعه و سینه حشرات ۳ قطعه است که معمولا دارای ۳ جفت پا و دو جفت بال است. شکم حشرات اصولا ۱۱ قطعه بدون زواید حرکتی دارد. چشمها مرکب و ساده‌اند. بیش از ۸۰۰ هزار گونه دارند. حدود یک میلیون گونه از حشرات شناسایی شده و شاید چندین برابر این مقدار گونه های ناشناخته از حشرات وجود داشته باشد، حشرات به عنوان بخش اکثریت گونه های جانوری روی زمین به شمار می روند. حشرات تقریباً در تمام زیستگاه های خاکی و وابسته به آب شیرین یافت می شوند، از خشک ترین بیابان ها تا دریاچه های آب شیرین، از پوشش گیاهان در یک جنگل بارانى منطقه استوایی (که در آنجا تنوع آنها به طرز باورنکردنی زیاد است) تا مناطق دور افتاده قطب شمال.  حتی تعدادی از گونه‏ های حشرات در دریا یافت می شوند.

بدین ترتیب عادت های غذایی حشرات نیز گوناگون است؛ تقریباً هر ماده ای که ارزش غذایی داشته باشد توسط گروهی از حشرات برای تغذیه استفاده می شود. تنوع حشرات در شکل نیز بسیار گسترده است. تقریباً تنها حالتی که درحشرات دیده نمی شود داشتن ابعاد خیلی بزرگ است. با این حال، حشرات در شمار زیادی از ویژگی ها با هم اشتراک دارند.

علاوه بر مشخصه های کلی uniramian ها، اینها یک بدنه متشکل از سه قسمت شامل سر، قفسه سینه و شکم می شوند، یک جفت چشم مرکب (compound eyes) نسبتاً بزرگ و معمولاً سه چشم ساده (ocelli)که روی سر قرار گرفته اند؛ یک جفت شاخک، که آنها هم روی سر حشرات قرار دارند؛ زائده هایی نزدیک دهان حشرات شامل یک جزء لب مانند (labrum)، یک جفت اندام آرواره مانند بالایی برای گاز زدن  (mandibles) ،یک جفت اندام آرواره مانند پایینی (maxillae)، یک لب زیرین (labium) و قسمت زبان مانند کف دهان  (hypopharynx)؛ دو جفت بال که از روی بدنه خارجی آنها رشد کرده اند (برخلاف مهره داران)؛ و سه جفت پا برای راه رفتن.

حشرات دارای سیستم گوارش کامل و پیچیده ای هستند. زائده دهانی حشرات، به ویژه، انواع گوناگونی دارد که به شکل پیچیده ای به عادت غذایی آنها مربوط می شود.حشرات از طریق یک سیستم نایی، با دریچه های خارجی به نام اسپیراکل (spiracles) و لوله های بسیار ریز و ظریف شاخه ای، برای رساندن دقیق گازها به بافت های ویژه ی متابولیسم، ” نفس می کشند “.

اشکال آبزی حشرات ممکن است از طریق پوست خود گازها را با محیط مبادله کنند یا ممکن است انواع مختلفی از آبشش داشته باشند. دفع ضایعات نیتروژن دار از طریق لوله هاى مالپیگى(Malpighian tubules) انجام می شود.سیستم عصبی حشرات پیچیده است و تعدادی گره عصبی و دو رشته عصبی شکمی را شامل می شود. گره ها در عملکردشان از یکدیگر کاملاً مستقل می باشند؛ برای مثال،اگر قفسه سینه از بقیه قسمت‏های بدن جدا شود، می تواند به صورت مجزا راه برود. این در حالی است که گره ها از خروجی های حسی (sensory output) نیز استفاده می کنند. 

یک ملخ حتی با از دست دادن یک بال می تواند با استفاده از ورودی‏های حسی (sensory output) از مغزش، این عیب را تصحیح کرده و به پرواز خود ادامه دهد. اندام های حس بسیار حساس و پیچیده هستند.  علاوه بر چشم های ساده و چشم های مرکب، برخی از حشرات نسبت به صدا کاملاً حساس بوده و قدرت پاسخ دهی آنها در برابر محرک های شیمیایی بسیار شگفت آور است. حشرات دو جنسی هستند و لقاح حشرات اغلب داخلی است. البته روش های جفت گیری در حشرات به طور غیر قابل باوری متغیر است.

مطالعه این تغییر پذیری توسط زیست شناسان تکاملی، درک ما را نسبت به مسئله تکامل رفتار، تکامل اجتماعی و ویژگی هایی نظیر اندازه اولیه حشرات و الگوهای رشد گسترش داده است.

در تولید مثل حشرات، معمولاً یک حشره نر از طریق مواد شیمیایی (فرومون) که از جنس ماده آزاد می شود به دنبال ماده دریافت کننده می گردد.

در بیشتر گونه های حشرات، حشره های ماده، اسپرم را در یک حفره خاص در شکمشان (receptacle) ذخیره می کنند؛ حتی آن دسته از حشراتی که تعداد خیلی زیادی تخم می گذارند (مثلاً تعداد تخم ها در مورد زنبورهای عسل ممکن است بیش از یک میلیون باشد)؛ زنبورهای ماده تنها یک بار جفت گیری می کنند و تا پایان عمرشان از اسپرم های ذخیره شده حاصل از همان جفت گیری استفاده می کنند. نحوه رشد حشرات یکی از مشخصه های مهم و منحصر به فرد حشرات است. در برخی از گونه ها، حشرات وقتی از تخم بیرون می آیند شکلی مینیاتوری از حشرات بالغ هستند و اسکلت خارجی آنها (پوشش محافظ خارجی) باید در روندی به نام پوست اندازی رشد کند. با این حال نزدیک به۹۰% از گونه های حشرات، وقتی از تخم بیرون می آیند شکل کاملاً متفاوتی نسبت به ظاهر پس از نمو خود دارند. این فرم کرمی شکل حشرات معمولاً در زیستگاه های مختلفی زندگی می کنند، غذاهای متفاوتی می خورند، و شکل اندام آنها با اندام پدر و مادرشان کاملاً فرق دارد. حشره کرمی شکل (لارو) غذا می خورد، رشد می کند و بدنش به صورت دوره ای پوست اندازی می کند. در یک زمان معینی، رشد حشره کرمی شکل کامل می شود و حشره تغذیه خود را متوقف کرده و در اطراف خود یک حفاظ یا پیله می سازد. این وضعیت که حشره در آن تغذیه نمی کند شفیره نام دارد.  وقتی حشرات کرمی شکل در پیله هستند به طور کامل دچار تغییر شکل یا دگردیسی شده و به شکل کاملاً بالغ ظاهر می شوند.

حشراتی که این سیر کامل تغییرات را طی می کنند، حشرات با دگردیسی کامل (holometabolous) نامیده می شوند، گونه های دیگر حشرات که در آنها  حشرات تازه از تخم بیرون آمده به شکل بالغ خود شباهت بیشتری دارند و تنها اندازه آنها کوچکتر بوده و بدون بال می باشند، از نظر جنسی نابالغ بوده و ممکن است از جهات دیگر متفاوت باشند. شکل نابالغ این حشرات نمف (nymph) نامیده می شوند و سیکل زندگی این حشرات بر اساس فرآیند “نیمه دگردیسی” (hemimetabolouss) است.

حشرات مضر

حشرات برای انسان بسیار مهم هستند. معمولاً ما نسبت به حشرات احساس مثبت و خوبی نداریم. حشرات غذای ما را می خورند، از خون و پوست ما تغذیه می کنند، محل سکونت ما را آلوده کرده و بیماری های خطرناک را منتقل می کنند. اما بدون وجود حشرات، ما قادر به زندگی نیستیم. آنها نقش مهم و اساسی در اکوسیستم ما دارند.

فهرست خلاصه از فواید و نقش های مثبت حشرات عبارتند از:

گرده افشانی اغلب گیاهان آوندی؛ تجزیه مواد آلی، تسهیل در چرخه کربن، نیتروژن و سایر مواد غذایی ضروری؛ کنترل جمعیت گونه های مضر بی مهره گان (شامل سایر حشرات)؛ تولید مستقیم برخی از مواد غذایی (برای مثال عسل)؛ و ساختن محصولات مفیدی نظیر ابریشم

اهمیت بهداشتی حشرات و جانوران موذی

بر اساس گزارش کارشناسان بیش از ۷۰۰ نوع بیماری مشترک قابل انتقال از حیوان به انسان در دنیا وجود دارد. این در حالی است که سالانه بیش از ۱۰۰ میلیارد ریال برای درمان این بیماری ها در کشور ایران هزینه می شود. موجودات موذی با گرم شدن هوا از مخفیگاه های خود خارج می شوند، آنان در گوشه و کنار و پستوی خانه به صورت مخفیانه زندگی می کنند و باعث انتقال انواع بیماری ها از منبع آلودگی به انسان می شوند.

پشه، مگس، شپش، کنه، ساس، موش، مارمولک، سوسک، موریانه و حیوانات دیگر از زمره این موجودات هستند که تعدادی از آنها مستقیما موجب بیماری می شوند و تعدادی از این موجودات نیز بیماری را از منبع آلودگی به انسان منتقل می کنند.

برخی از موجودات موذی همچون شپش و ساس می توانند از طریق استفاده از وسایل شخصی مشترک و تماس نزدیک با افراد که حامل این موجودات هستند به فرد سالم منتقل شوند و مهمترین راه پیشگیری، رعایت اصول بهداشت فردی و عدم استفاده مشترک از وسایل شخصی و یا لباس یکدیگر است.

اما تعدادی از این موجودات خود باعث بروز بیماری نمی شوند بلکه آلودگی را از منبع آن به افراد سالم منتقل می کنند و این موجودات نیز خود به دو بخش جداگانه تقسیم می شوند، دسته اول موجوداتی که مستقیما عوامل بیماری زا همچون میکروب ها، کیست ها و تخم کرم ها را از منابع آلودگی همچون فضولات حیوانی، انسانی و انواح زباله از طریق کرک ها، دهان و موهای پایشان به مواد خوراکی سالم منتقل می کنند.

دسته دوم نیز موجودات موذی هستند که عوامل بیماری زا را با گزش فرد از داخل خون فرد بیمار به فرد سالم منتقل می کنند.

نحوه آسيب بندپايان به انسان

۱- در اثر تماس

مايت ها  يا هيره ها موجوداتي ميكروسكوپي هستند كه به راسته كنه ها تعلق دارند ودر فضاي داخلي اماكني كه ازرطوبت بالايي برخوردارند، زندگي مي كنند .مايت ها از مواد آلي موجود در گرد و خاك خانه تغذيه مي كنند كه قسمت اعظم اين مواد آلي شامل سلول هاي مرده پوست بدن انسان ، قارچ ها وذرات ريز مواد غذايي پخش شده در سطح خانه است . مايت ها براي سلامتي انسان مضر هستند و اغلب باعث واكنش هاي آلرژيك مثل آسم مي شوند . مايت هاي گردو خاك خانه يكي از عوامل اصلي ايجاد حساسيت هستند . آلرژن هايي كه مايت هاي موجود در گرد و خاك خانه ايجاد مي كنند ، باعث بروز آسم ، آبريزش بيني ، ريزش اشك از چشم ، عطسه ، مشكلات تنفسي و التهاب پوستي مي شود. مدفوع اين موجودات ميكروسكوپي ، شكسته شدن موهاي بدنشان و تجزيه اجسادشان بعد از مرگ در گرد وغبار منزل به فراواني يافت مي شود زماني موجب ايجاد آلرژي مي شود كه انسان تماس مداوم با اين ذرات گرد و غبار داشته و آنها را مورد تنفس قرار مي دهد. مدفوع و ترشحات بدن سوسري ها هم به همين صورت موجب بروز آلرژي مي گردد.

۲- در اثر نيش زدن يا گزش

عنكبوت هاي سمي انسان را با كليسر ها ضمائم دهاني خود كه مجهز به زهر است گاز مي گيرند عنكبوتهاي ماده از جنس لاترودكتوس به نام بيوه سياه شهرت دارند و به نسبت وزن خود از سمي ترين جانوران هستند. كژدم ها كه جانداران خطرناكي هستند ممكن است با اينكه بسيار كوچك هستند حاوي سمي خطرناك باشند. كه با كمك نيش خود در انتهاي دم از خود دفاع مي كنند. تعدادي از زنبورهاي خانواده وسپيده و اسفسيده و در مواردي زنبورهاي بالاخانواده آپويدا كه جزء حشرات مفيد و گرده افشان هستند و انسان را نيش مي زنند. بعضي از انسان ها به نيش زنبورها و كژدم ها يا گاز گرفتگي عنكبوت حساسيت شديدي دارند و دچار شوك شديدي مي شوند و در مواردي مشاهده شده كه نيش اين جانوران منجر به مرگ انساني شده است. و هميشه احتمال مرگ در اثر نيش زنبور يا كژدم يا گاز گرفتگي يك عنكبوت بيوه وجود دارد.

۳- به عنوان عامل بيماري

بعضي اوقات خود بندپا در انسان ايجاد بيماري مي كند و در اثر تماس بطور مستقيم از يك انسان به انسان ديگر منتقل ميشود بيماري گال يا جرب در اثر تماس انسان با فرد آلوده يا با وسايلش مانند لباس , تختخواب به بيماري آلوده ميشود عامل بيماري گال يك بندپا است كه از پوست انسان تغذيه نموده آنرا سوراخ و داخل آن تخم ريزي مي كند. لارو هاي بعضي از مگس ها نيز خود در اثر فعاليت و خوردن گوشت دام يا انسان او را بيمار مي نمايند اين حشرات باعث آلودگي گوشت مي شوند .در بيني گوسفند و يا روي پوست آسيب ديده يا روي دنبه گوسفند زخم هايي ديده مي شود كه پر از كرم است اينها در اثر تخم ريزي مگس هاي عامل ميازيس بوجود مي آيد و اين كرم ها در اصل مرحله اي از رشد و نمو مگس ها هستند كه پس تغذيه كافي تبديل به شفيره و در پي آن به مگس تبديل ميشود اين حشرات بيماري خاصي را منتقل نمي كنند. بلكه خود عامل بيماري محسوب مي گردند. مگس ها خانواده كاليفوريده و خانواده اُستريده عموماً تخم خودشان را بر روي زخم ها يا سوراخ هاي طبيعي بدن چهارپايان وحشي و اهلي و گاهي انسان قرار مي دهند. بعد از اينكه لارو از تخم خارج مي شود وارد بدن آنها مي شود و مراحل نشو و نماي لاروي خود را در داخل بدن طي مي كند و زماني كه مي خواهد تبديل به حشره كامل بشود از بدن ميزبان خارج و وارد خاك مي شوند و تبديل به شفيره و حشره كامل مي شوند. و از اين طريق باعث آسيبب به انسان يا جانوران و چهارپايان وحشي و اهلي مي شوند.

۴- به عنوان ناقل بيماري

بندپاياني مانند كك ها و شپش ها و پشه ها در مواردي ساس ها كه با تغذيه از خون انسان گاهي بيماري هايي را به انسان منتقل مي كنند. حشرات ناقل قادر هستند انسان را نيش بزنند و همراه نيش زدن عوامل مختلف ويروسي و باكتريايي را وارد بدن مي كنند. تعداد زيادي از بندپايان باعث انتقال بيماريها به انسان ميشوند.

در فهرست زير بيماري هاي مننتقله و ايجاد شده توسط بندپايان در انسان به طور خلاصه عبارتند از:

-پشه هاي كوليسيده: مالاريا ، فيلاريوز، انواع ورم مغز ويروسي يا آنسفاليت ها ، تب هاي ويروسي،(مانند بيماري دانگ، نيل غربي)، تب هاي خونريزي دهنده ي ويروسي(مانند تب زرد ، بيماري خونريزي دهنده دانگ) ،پاپيلي

-پشه هاي سراتوپوگونيده: ديپتالونما پرستنس و مانسونلا اوزاردي(فيلر ها)

– پشه خاكي(پسيكوديده)) : كالاآزار(ليشمانيوز احشائي)، سالك يا ليشمانيوز پوستي(روستائي و شهري)، ليشمانيوز پوستي -مخاطي(اسپوندا يا يوتا) ، تب پشه خاكي يا تب سه روزه ، بيماري ارويا

– پشه يا مگس سياه(سيموليده): اونكو سركيازيس يا كوري رودخانه اي

– مگس تسه تسه : بيماري خواب آفريقايي

-خر مگس ها(تابانيده) :لوآزيس ، تولارمي و تعدادي آربوويروس

-مگس هاي استبل(موسيده): انتقال تخم مگس مياز درماتوبيا هومونيس

-مگس خانگي(موسيده): تب هاي حصبه و شبه حصبه ، اسهال ساده ، اسهال خوني ، وبا ، گاستروآنتريت ، آميبياز ، آلودگي هاي كرمي ، بيماري فلج كودكان ، ورم ملتحمه ، تراخم ، سياه زخم و…

-مگس هاي مولد مياز(كاليفوريده، ساركوفاژيده، استريده و تعدادي ديگر: انواع ميازيس مانند ميازهاي پوستي وزير پوستي، دهاني، چشمي ،بيني،گوش، زخم، واژينال، دستگاه گوارش و عمومي

– كك ها(پوليسيده): طاعون خياركي ، تيفوس موشي اندميك ،كرم هاي نواري مانند هيمنولپيس دي مينوتا، ديپليديوم كانينوم و تولارمي

– كك ها (تونژيده ): تونگيازيس

-سوسري ها(ديكتيوپترا): تب هاي حصبه و شبه حصبه ، اسهال ساده ، اسهال خوني ، وبا ، گاستروآنتريت ، آميبياز ، آلودگي هاي كرمي ، بيماري فلج كودكان ، ورم ملتحمه ، تراخم ، سياه زخم وجذام

– شپش(پديكوليده): تيفوس همه گير ،تب بازگرد همه گير (تب راجع) ، تب سنگر ، پديكولوزيس و پيتيريوزيس

– ساس پوزه دراز(ردووييده): بيماري شاگاس

– ساس بستر(سيميسيده): كم خوني كمبود آهن

– كنه هاي سخت(ايكسوديده): تيفوس كنه اي ، آنسفاليت هاي ويروسي ، تب هاي ويروسي ، تب هاي خونريزي دهنده ي ويروسي، فلج بالارونده، بيماري لايم ، بابزيوزيس و تولارمي

– كنه هاي نرم(آرگازيده): تب كيو و تب هاي بازگرد اندميك (تب راجعه)

-هيره (مايت) ترومبيكوليده : تيفوس بوته زار

– هيره هاي موش(درمنيسيده): آبله ريكتزيايي

– هيره ساركوپت (ساركوپتيده): خارش هفت ساله يا گال

– هيره دمودكس (دموديسيده) گال دمودسي

– هيره گرد و غبار منزل (مايت هاي آكاريده،گليفاژيده،پيومتيده و پيروگليفيده): بروز حساسيت هاي گوناگون در منزل و در هنگام تماس با مواد غذائي با منشا گياهي

– سيكلوپس ها و دياپتاموس ها(سيكلوپيده): كرم گينه (دراكونكولوس مديننسيس، كرم پهن ماهي (دي فلوبوتريوم لاتوم)

-صدپايان: گزش و مسموميت بويژه در نزد كودكان

-هزارپايان: درماتيت در اثرتماس

– سوسك ها (تنبريونيده): عوامل بيماري زاي روده اي

– سوسك هاي تاولزا و سرگردان(ملوئيده ، استافيلينده و كريزومليده): ايجاد درماتيت و نكروز پوستي در اثر ترشحات سمي

– لارو و بالغ پروانه ها: بروز حساسيت هاي موضعي پوستي و سيستميك مانند آسم، خونريزي هاي زير پوستي و لپيدوپتريسم

-زنبورها ، عنكبوت هاي بيوه و كژدم ها: گزش و نيش زدگي و مسموميت در اثر زهر وارد شده به بدن

-ترس از عنكبوتيان و حشرات:آنتوموفوبيا يا آراكنوفوبيا

 

 

موریانه

موریانه‌ها حشراتی هستند که بدنی نرم دارند و به کندی حرکت می‌کنند به حکم طبیعت تا پایان عمر در دژ تاریکی که محل اجتماع آن‌هاست به سر می‌برند زیرا در روشنایی آفتاب و فضای باز یارای ایستادگی در برابر دشمنان بی‌شمار خود را ندارند. موریانه‌ها خطرناک‌ترین موجودات برای سازه‌های چوبی هستند؛ زیرا، بدون ظاهر شدن و جلب توجه انسان، ممکن است سقفی را به کلی ویران کنند و خسارت‌های زیادی را به بار آورند. موریانه‌ها از نظر نوع زندگی به سه گروه عمده تقسیم می‌شوند.

                          ۱- موریانه‌هایی که در زیر خاک زندگی می‌کنند.

                         ۲- موریانه‌هایی که در درون چوب‌های خشک زندگی می‌کنند.

                         ۳- موریانه‌هایی که در چوب‌های مرطوب زندگی می‌کنند.

 

موریانه‌های گروه اول همان طور که از اسم آنها پیداست، در زیر خاک زندگی می‌کنند. وظیفه تأمین غذا و حفر تونل‌ها و دالان‌ها به عهده موریانه‌های سرباز و کارگر است که شباهت زیادی به مورچه‌های بالدار دارند. غذای اصلی آن‌ها عمدتاً سلولز است که به وسیله کارگران هنگام حفر تونل‌ها و دالان‌ها به دست می‌آید. این ماده هضم نشدنی با کمک تک یاخته‌ای‌هایی که در معده‌ی موریانه‌ها وجود دارد، تبدیل به ماده هضم شدنی می‌شود. این گروه از موریانه‌ها تقریباً به انواع سوزنی‌برگان و پهن‌برگان به استثنای چوب‌هایی درون چوب سرخ‌چوب، سروتالاب و بعضی از کاج‌ها که از دوام طبیعی نسبتاً خوبی برخوردارند، حمله می‌کنند. آن‌ها با تونل‌هایی که در چوب ایجاد می‌کنند، بتدریج باعث تضعیف و کاهش مقاومت‌های مکانیکی چوب می‌شوند، و در نهایت تخریب ناگهانی آن را موجب می‌گردند. موریانه‌ها، غالباً از طریق مجاری بسیار باریک، و مخفی وارد فونداسیون ساختمان می‌شوند و وسیله پایه‌های چوبی که در تماس با خاک هستند یا از طریق تونل‌های زیرزمینی که معمولاً در زیر ساختمان حفر می‌شود، وارد ساختمان می‌شوند، و فعالیت تخریبی خود را آغاز می‌کنند. موریانه‌ها حشراتی هستند اجتماعی که دو نوع از آنها دیده می‌شود: یک نوع در داخل چوب‌های منازل زندگی می‌کنند و نوع دیگر مخصوص سرزمین‌های استوایی بوده و در بیابان‌ها برای خود مسکن می‌سازند و طول خانه‌هایشان گاهی به ۵ متر و قطرش به ۸ متر می‌رسد و بسیار هم سخت است، بطوری که با کلنگ هم شکسته نمی‌شود.

 

در حالت کلی موریانه‌ها، شاه، ملکه، شاهزاده، کارگر و سرباز دارند و اگر تپه آن‌ها را بشکافید همه این‌ها را از هم تشخیص خواهید داد. تعداد زیادی از موریانه‌ها با استفاده از چوب‌های جویده شده یا گل لانه‌های بزرگی درست می‌کنند. این لانه‌ها بسیار اصولی ساخته شده و برای ساخت آن هر موریانه وظیفه مشخصی دارد. معمولاً موریانه‌ها در درون لانه‌هایشان پنهان می‌شوند، ولی در صورتی که کسی مزاحم آنها شود یا برای تشکیل اجتماع جدید قصد پرواز داشته باشند، از لانه‌هایشان بیرون می‌آیند.

 

تمام خانواده های موجود در راسته موریانه ها به صورت اجتماعات بزرگ و کوچک در محدوده سیستمی لانه ای و به صورت کلنی زندگی می کنند . ارتباط بین لانه ها و دنیای خارج بستگی به عادت مخصوص تغدیه ای گونه ها دارد . موریانه ها توانایی کنترل اقلیم داخل لانه خود را دارند. موریانه ها همه چیز خوارند و از مواد گیاهی ، الیاف ، فرآورده های پشمی و پنبه ای ، کاغذ دیواری ، چرم ، موکت، لاستیک، پوشش کابل ها، جانوران نگهداری شده در موزه ها ، انواع چوب و فرآورده های چوبی تغذیه می کنند ۰ در مناطق گرمسیر و  نیمه گرمسیر فعالیت زیاد دارند ۰ عموما در محیط مرطوب و تاریک زندگی می کنند از طریق ایجاد دالان های زیرزمینی و کانال های سر پوشیده  در سطح دیوارها ، ستونها و غیره بداخل ساختمان ها و محل های تامین مواد غذایی نفوذ میکنند  . لانه ها ممکنست در اعماق خاک ، داخل تنه پوسیده درختان ، داخل چوبهای خشک یا اثاثیه چوبی داخل ساختمانها بنا شوند۰ برخی دارای لانه آشکار در بالای سطح خاک می باشند تعدادی از موریانه ها از مواد چوبی تغذیه میکنند و با حفاری در چوبهای تر ادامه زندگی می دهند ۰ موریانه های دروگر در چراگاه های خشک که درختان کمی دارند لانه سازی میکنند ، بعضی از موریانه ها از مواد گیاهی خشک تغذیه  می نمایند تعدادی از موریانه ها بسته به شرایط محیطی لانه هایی ایجاد میکنند و موجبات خسارت به محصولات کشاورزی ، لوازم ساختمانی و ساختمانها را فراهم می آورند۰

 

از ۱۸۰۰ گونه شناخته شده در دنیا ۱۴۸ گونه به ساختمانها صدمه می زنند و خسارت آن چنان شدید است که داخل هر محدوده ای که انتشار یابند دیر یا زود  الوارهای بی محافظ و یا وسایل چوبی به کار رفته در ساختمان ها تخریب می شود۰موریانه هایی که در داخل خاک و  زیر زمین دالان حفر می کنند توانایی آن را دارند که راهروهای خود را از خاک به درون آجر و حفره های داخلی دیوار باز نمایند گاهی تیر های شیروانی و چوب های سقف را مورد حمله قرار می دهند موریانه های چوب خشک، گاهی در الوارهای دور از زمین حتی روی سقف نیز کلنی ایجاد می نمایند۰

 

در سالهای اخیر به سبب بالا رفتن مخارج تعمیر و نگهداری ، موریانه ها خسارات بسیاری به ساختمانها واردآورده اند خصوصا” در مناطقی که پروژه های خانه سازی ارزان قیمت و به تعداد زیاد وجود دارد و به برنامه های تعمیر و نگهداری اهمیتی داده نمی شود ساختمانها بیشتر در معرض حمله موریانه ها قرار میگیرند. انتشار موریانه ها ازمحلی به محل دیگر و حتی کشوری به کشور دیگر به راحتی امکان پذیر است افزایش تعداد ساختمان ها با تغییر روش ساختمان سازی موجب شده است که موریانه ها در کشورهایی که تا کنون مطرح نبوده اند به صورت آفت در آیند مثلا در مناطقی که خانه ها را از خشت و گل بدون استفاده از الوار می ساختند بنظر می آید که ساختمانها بدون موریانه باشند در حالیکه استفاده از تیر ، الوار و تغییر بافت ساختمانی سبب شده  است که موریانه ها تکثیر یافته و مشکل آفرین شوند . تعداد اجتماعات موریانه های  زیر زمینی بالغ بر هزار حشره است و جمعیت اجتماعاتی که در مناطق گرمسیری لانه های تپه ای می سازند به میلیونها حشره تخمین زده می شود به همین جهت حمله سریع و وسیع آنها به ساختمانهای جدید از حمله سایر موریانه ها مشخص ترا ست.

 

علامت مشخصه آلودگی به موریانه های زیرزمینی وجود خاک یا مخلوطی از شن وموریانه چوب جویده شده در الوارها است در همین حال لوله های خاکی یا راهروهای پوشیده که بر روی دیوارهای غیر قابل نفوذ بنا می شود خطوط ارتباطی بین لانه و غذا می باشد. اگر الوار با خاک تماس داشته باشد موریانه ها از زیر دالان های داخل خاک با چوب در تماس داشته بدون هیچگونه علامت مشخصه وارد الوار می شوند دیوارهای خشتی یا سنگی با ملات گل به حفره های ممتد راه را برای موریانه های الوار سقف ایجاد می کنند

 

 

مبارزه

 

آسیب موریانه و حشرات موذی تنها به ساختمان های کوتاه مرتبه و یا چوبی محدود نمی شود، بلکه ساختمان های بتنی و فولادی بلند مرتبه نیز از خطر گزند موریانه مصون نمی باشند. مهم ترین عامل جلب موریانه و حشرات موذی به داخل ساختمان، رطوبت است که از طریق آب باران و یا پی به داخل ساختمان نفوذ پیدا می کند. اکثر انواع موریانه تنها در محیط مرطوب نفوذ کرده و زنده می مانند. آسیب موریانه و حشرات موذی تنها به چوب محدود نمی شود. موریانه پوشش کابل ها، عایق حرارتی پلیمری مانند پلی استایرن و لامینیت های پلیمری را به آسانی جویده و راه خود را به درون مسکن باز می کند.

در مناطقی که خطر نفوذ موریانه و حشرات موذی وجود دارد، باید ملاحظات مربوط به پیشگیری از خطر آنها در هنگام طراحی پی، دیوار های خارجی و اجرای ساختمان در نظر گرفته شود.

چوب با وجود اینکه ماده آلی است و می تواند به اجزای تشکیل دهنده خود تجزیه شود، ولی با رعایت اصول نگهداری از چوب و طراحی و اجرای درست سیستم های ساختمانی چوبی، می توان عمری بسیار طولانی برای آن در نظر گرفت. اگر بتوان تنهای یکی از سه عامل رطوبت، گرما و اکسیژن را از چوب و یا سازه های چوبی حذف کرد، چوب و سازه چوبی از گزند میکرو ارگانیسم ها و قارچ ها مصون خواهند ماند. هنگامی که امکانات تامین چنین شرایطی فراهم نباشد، برای جلوگیری از رشد قارچ ها در چوب، می توان از سموم استفاده کرد.

مسئله ای که در امر ساختمان سازی به آن بایستی توجه شود این است که ساختمانهای ساخته شده از بتن و فلز و شیشه لزوما” ضد موریانه نیستند مگر اینکه ساختمانها طوری طراحی شده باشند که دسترسی موریانه ها به مبلمان چوبی ، کتابها ، وسایل تزئینی و… غیر ممکن باشد.

 

اقداماتی که صرفا” جنبه پیشگیری دارد به شرح زیر می باشد:

 

الف– موریانه های خاکزی

 

۱-دقت در تهویه

 

۲- استفاده از زیر زمین یا ایجاد ساختمان برروی ستون و پایه

 

۳- جلوگیری از مرطوب شدن محیط

 

۴- استفاده از موانع مکانیکی مانند قطعات بتون پیش ساخته به صورت ممتد حداقل ۱۵cm  و فاقد هر گونه شکاف تا از رسیدن موریانه های خاک جلوگیری شود۰

 

۵- نصب کلاهک در قسمت پایه ساختمان که مانع از بالا آمدن موریانه از پایه می شوند۰

 

۶- آغشته کردن محل به سموم شیمیایی مانند دیلدرین Dieldrin  ، پنتاکلروفنات سدیم و هگزاکلروبنزن و یا گازوییل و آهک.

 

۷- استفاده از سموم خاک خصوصا در ساختمانهایی که از قطعات بتون ساخته می شوند و    امکان بازبینی وجود ندارد

 

۸- پاکسازی محل ساختمان از لانه های موجود و منهدم کردن چوب و فرآورده های چوبی آلوده و ریشه گیاهان

 

۹- مقاوم نمودن الوارهایی که به کار برده می شود

 

ب – مبارزه با موریانه چوب

 

این موریانه ها در شاخه های خشک و مرده درختان و الوار بریده در حال خشک شدن زندگی می کنند آنها به صورت دستجاتی کوچک پرواز کرده انتشار می یابند در ساختمانهای جدید هر جا که الوار ساختمانی یا مبلمان چوبی که دارای شکاف یا بریدگی باشد محل جایگزینی موریانه ها است . استفاده از چوب ساختمانهای قدیمی در محلی که موریانه چوب وجود دارد اشتباه محض است با این همه موریانه های چوب از طریق انتقال وسایل چوبی آلوده به ساختمانهای جدید منتقل می شوند . تنها راهکار موثر در ساختمان ها استفاده از الوارهایی است که نسبت به موریانه مقاوم هستند یا بوسیله مواد موثر ضد موریانه محافظت شده اند، همچنین معدوم  نمودن وسایل آلوده و سوزاندن آنها توصیه می شود.

 

 ج – مبارزه با موریانه در ساختمانها

 

 ۱- شناسایی  موریانه هایی که خسارت زده اند  زیرا اقدامات مبارزه فقط با آگاهی از عادات  موریانه ها و اطلاع کافی از نحوه ساختمان سازی آنها امکان پذیر است.

 

۲- مشخص نمودن محل ورود موریانه که با بر داشتن تکه های چوب چوبی امکان پذیر است ضمن اینکه ارتباط موریانه ها نیز از بین خواهد رفت زمانی که ارتباط موریانه های داخل ساختمان با خارج از ساختمان قطع شود موریانه ها بتدریج از بین می روند.

 

۳- استفاده از سموم شیمیایی در خاک که موریانه ها از میان آنها عبور میکنند تا به ساختمان برسند روش متعارفی است مانند استفاده از امولسیون۱% کلردان chlordane   امولسیون ۰/۵% دیلدرین ، دیازینون  ۳- ۲ در هزار .

 

۴- برای سمپاشی اماکنی که بر روی بتون پیش ساخته روی خاک بنا شده باید سوراخهایی با فاصله ۴۵-۳۰ سانتیمتر ۱۵ سانتیمتر از سطح داخلی دیوار فاصله داشته باشند ایجاد نموده واز این طریق حشره کش را وارد خاک نمود.

 

۵-  چوب ساختمانهایی که به موریانه چوب خشک آلوده شده اند بایستی بتدریج با مواد شیمیایی محافظت کننده آغشته نموده تا با نفوذ به عمق کافی موریانه های موجود را نابود نماید . برای مبلمان آلوده برای ریشه کن کردن موریانه های چوب خشک از روش تدخین استفاده می شود که این عمل با پوشاندن ساختمان به چادر پلاستیکی و استفاده ازمتیل بروماید به میزان ۱ کیلوگرم در ۲۰ متر مکعب به مدت ۲۴ ساعت صورت می پذیرد.

 

مگس فاضلاب:

این موجود ریز جثه و دو بال را حتما تا کنون دیده اید. این مگس که به نام مگس بیدی(Moth flies) یا مگس تصفیه کننده (Filter flies) نیز معروف است دارای تعدادی مو بر روی بدن و بالها است که اگر یکی ازاین مگس ها را له کنید کمی پودر دود مانندی از آن بر می خیزد. این مگس ها معمولا در مکانهای مرطوب با اکسیژن کم و یا محلهایی که مملو از آشغال مواد آلی و سبزیجات خشک و فاسد شده، فاضلابهای بیمارستان ها و مکان های صنعتی می توانند باشند. فاضلاب توالت ها و دستشویی ها که در خانه ها است نیز می تواند از منابع دیگر حضور این حشره باشد.مگس های فاضلاب ارتفاع پرواز کمی دارند و تنها برای چند دقیقه از محل زندگی خود (مثل چاه فاضلاب دستشویی یا توالت) دور شده و دوباره به جای قبلی باز می گردند.

حشره بالغ مگسی حقیقی به اندازه ای کوچک بین ۵/۱ تا ۵ میلی متر است و رنگ زرد، قهوه ای تا سیاه دارد. در روشنایی روز آنها اغلب در روی دیوارهایی در نزدیکی فاضلابها به استراحت می پردازند و در این وضعیت به شکل مثلثی بالها را روی بدن جمع می کنند و اغلب دیده شده که به لامپ های روشن حمله می کنند.

حشره ماده بیشتر اوقات تخم های خود را در موادی بر روی سطحی از لایه ژلاتینی که در فاضلاب ها و گنداب ها تشکیل می شود، می گذارد. این لایه ژلاتینی حتی بر روی گیاهان مرده ای که هنوز دارای رطوبت هستند و یا محل های دیگر تشکیل می شود و تمامی این مکانها محل مساعدی برای تخم ریزی حشره ماده است. آنها شاید در محلهای مرطوب و سایه دار خارجی نظیر زیر گلدان گیاهان، خزه ها، ناودان های پشت بام، مالچ های ضخیم و سیاه و یا بر روی زمینهای مرطوب نیز بتوانند زاد و ولد نمایند. تخم گذاری در بهار و یا تابستان صورت می گیرد و تخم ها معمولا بعداز ۴۸ ساعت تفریخ می شود.

لاروها از مواد فاسدی که در فاضلابها تجمع یافته اند به مدت دو هفته تغذیه می کنند. در طبیعت، لارو مگس هایفاضلاب از گیاهان و جانوران خشک استفاده می کنند و پس از طی دوران تغذیه دارای پوشش سختی می شوند که اصطلاحا شفیره (Pupa) نامیده می شوند. شفیره در محلهای مرطوب و نمناک یافت می شوند و مدتی به همین صورت باقی می مانند و سپس حشره بالغ پوسته شفیره را شکافته و از آن خارج می گردد. این حشره بالغ کمی پس از رهایی از پوسته شفیره خود به دنبال جفت می گردد تا با جفت گیری بتواند نسل جدیدی ایجاد کند. حشرات بالغ نیز به مدت یک تا دو هفته می توانند زندگی کنند. بیشتر این مگس ها برای ما انسان ها بی آزار هستند و نیش نمی زنند ولی در هر حال به دلیل مکانهایی که زندگی و تغذیه میکنند می توانند بوسیله موهای روی بدن و بالها باعث انتقال باکتریها و دیگر میکروارگانیسم هایی شوند که در محل زندگی انسانها زاد و ولد می نمایند و برای انسانها می توانند بسیار خطرناک و بیماری زا باشند.

این مگس از جنس Psychoda spp. و جزء خانواده Psychodidae است. در اینجا باید اشاره کنم که خانواده مذکور جزء پشه ها دسته بندی می شود و خانواده ای است که در آن پشه های خاکی نیز قرار دارند، اما در اصطلاح رایج به این حشره مگس فاضلاب اتلاق می شود.

 کنترل :
بهترین راه کنترل این آفت یافتن محل های زندگی و تولیدمثلی و محدود کردن آنها است. از تمیز نگه داشتن محل سینک ظرفشویی، دستشویی و توالت گرفته تا ریختن آب داغ در چاه فاضلاب دستشویی و توالت و یا تعمیر کردن لوله های فرسوده و یا لوله هایی که نشتی داشته یا شکسته اند، می تواند تعدادی از راههای کنترلی باشند. در ضمن سعی کنید همیشه محل زباله ها و آشغالها را در خانه و یا اطراف آن تمیز نگه دارید. کلا رعایت نکات بهداشتی و تمیز نگه داشتن و رسیدن به خانه می تواند از حمله جانوران مختلف به آن جلوگیری کند. 

 

مگس خانگی

مطالعات تجربی و اپیدمیولوژیک نشان داده است که این مگسها به علت عادات رشد در محیط های کثیف و تغذیه از مواد آلوده و فضولات می توانند طیف وسیعی از عوامل بیماریزا از قبیل ویروسها ، باکتریها ، پروتوزوآ و تخم نماتدها و کرمهای انگل را بطور مکانیکی و توسط پاها ، خرطوم و موهای موجود برروی بدن منتقل نمایند.

این حشره بیشتر در جاهایی که اصول بهداشت محیط رعایت نشده و در اماکنی که زباله ها را دیر به دیر دفع می کنند و یا در نزدیکی آنها دامداری ، مرغداری و یا کود حیوانی برای فضای سبز انباشته شده و یا مواد آلی در حال پوسیدن وجود داشته، فعالیت دارند

در انتقال بسیاری از عوامل بیماری زا از طریق مکانیکی (برگرداندن غذای خورده شده، مدفوع، موهای موجود بر روی پاها و بدن بر بروی سطوح و مواد غذایی ) نقش دارند از جمله: ۱- ویروس ها(از قبیل فلج اطفال، تراخم، هپاتیت) ۲- ریکتزیاها و باکتری ها (از قبیل تب کیو، وبا، حصبه، سل، ذام، سیاه زخم).

 

شپش سر و بدن

بیماری های پدیکولوس، تیفوس اپیدمیک و آندمیک، تب خندق، تب راجعه اپیدمیک، تیفوس و تب ولگردان توسط شپش بدن  و بیماری زرد زخم توسط شپش سر منتقل می شود.

 

عقرب ها و مارها

عقربها و عنکبوتها (رتیل) ناقل بیماری نیستند. گزش عقرب ها مشکلاتی برای انسان ها ایجاد می نماید که از یک واکنش موضعی جزئی تا دگرگونی هایی که منج ر به مرگ می شود، متقیر است. علائم کلینیکی بستگی به نوع گونه عقرب، مقدار سم دریافت شده، قوای جسمانی، موقعیت سنی، تعداد نیش و فصل گزش متفاوت است.

هر ساله تعدادی از مردم(به ویژه کودکان) در اثر نیش مار جان خود را از دست می دهند.عقربها جانورانی شب فعال بوده که در هنگام روز در زیر سنگها ، کلوخ ، بقایای انباشته شده گیاهان ، لابه لای شکاف دیوارها و در گونه های حفار عقرب در سوراخهایی که در زمین کنده می شود استراحت می نمایند. سمیت عقربها به اندازه و رنگ آنها بستگی ندارد و بعضی از عقربهای بزرگ بدون خطر بوده در حالی که گزش انواعی از عقربها که از جثه کوچکتری برخوردار می باشد که به علت وجود فاکتورهای سمی خطرناک می تواند مرگ آفرین باشد.  خطرناکترین عقرب ایران یک عقرب زرد رنگ با طول ۷ سانتی متر با نام محلی گادیم می باشد.

تمام عنکبوتها که در لفظ عامه به رتیل شناخته شده اند دارای سم می باشند ، لاکن فقط تعداد محدودی از آنها برای انسان خطرناک هستند. عنکبوتهای بیوه سیاه و قهوه ای از جنس لاترودکتوس، عنکبوتهای نسبتا کوچکی هستند که برای انسان بسیار خطرناک تر از عنکبوتهای بزرگ به ظاهر خطرناک به نام تارانتولا می باشد.

 

گال:

گال

بیماری گال(Scabies) ، یک بیماری زئونوز (مشترک بین انسان و حیوان) پوستی است که عامل آن مایت ها (Mites)  از خانواده سارکوپتیده هستند و این مایت بدن ما را خانه ی خود میداند و با نقب زدن در زیر پوست و تغذیه از مواد لنفی زیر پوست در انسان یا حیوان باعث خارش پوست و راش، ایجاد ناراحتی و بی قراری، زخم وضایعات پوستی می شود. و حتی از طریق حیوانات خانگی و دام نیز میتواند به انسان منتقل شود. در ادامه بر بررسی دقیق این بیماری و عامل این بیماری می پردازیم. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

طبقه بندی تاکسونومیک

مایت یک بندپای بسیار ریز است (میکروسکوپی) دارای ۸ پا. در بسیاری از منابع متاسفانه عامل بیماری گال را کرم، یا حشره و… نامیدن که کاملا غلط است. 

 

مایت ها جز فرمانرو جانواران راسته بندپایان شاخه آکارینا یا آکاری زیر شاخه کلیسراتا کلاس آراکانیدا (هشت پایان) و خانواده سارکوپتیده Sarcoptidae  طبقه بندی می شوند. همانطور که ذکر شد فقط در راسته با حشرات مشترک هستند و از قسمت راسته از حشرات جدا می شوند. 

 

 

 

بیولوژی مایت سارکوپتیده

مایت های عامل بیماری گال، واریته های مختلفی دارند.

  • Sarcoptes scabiei var. Hominis
  • S. s. var. bovis
  • S. s. var. canis
  • S. s. var. caprae
  • S. s. var. equi
  • S. s. var. ovis
  • S. s. var. suis

                     سگ مبتلا به گال

 

همانطور که ملاحظه می کنید این مایت میزبانان مختلفی دارد. مثلا S. s. var. canis در سگ باعث ایجاد کراس و دلمه در پوست می‏شود‏ و میتواند از سگ به انسان انتقال یابد. و همینطور Notoedres cati در گربه معمولا قسمت های پنجه و گوش کراس ایجاد می‏کند. و همینطور در پرندگان، خرگوش، حیوانات اهلی و وحشی می‏تواند ایجاد کراس و مشکلات پوستی نماید. 

از آن جهت این مایت اجباری نامیده می شود که این عامل در خارج از بدن میزبان نمیتواند زنده بماند و از بین می رود. جز بیماری هایی است که در جاهایی که به صورت دسته جمعی زندگی می‏کنند‏ (زندان ها و آسایشگاه سالمندان) وجود دارد. 

چگونه انتقال می باید؟

یک بیماری عموی واگیر در سراسر جهان است، تمام گروه های سنی، نژاد ها با شرایط اقتصادی اجتماعی مختلف، ممکن است درگیر این بیماری ‏شوند و همه افراد حتی کسانی که بهداشت را رعایت می‏کنند‏ می‏تواند دیده شود. 

عامل بیماری از فرد آلوده (انسان یا حیوان) از طریق تماس طولانی (حداقل ۱۰ دقیقه یا بیشتر) و یا فشردن دست در دست دادن ها میتواند از فرد آلوده به فرد سالم انتقال یابد. ۲-۳ هفته بعد از آلودگی خارش شروع می‏شود‏ 

معمولا در نواحی که ازدحام جمعیت است بیشتر دیده می‏شود‏. متاسفانه تشخیص دیر هنگام و درمان با تاخیر صورت می‏گیرد. نسبت شیوع در کودکان بالاست و جز بیماری های منتقله از طریق روابط جنسی نیز شناخته می‏شود‏.

علائم و نشانه های بیماری گال 

همانطور که گفته شد عامل این بیماری میزبان را خانه ی خود می‏داند و با نقب زدن و تعذیه از مواد لنفی، تخم گذاری و دفع فضولاتش در زیر پوست، باعث بروز باعث خارش پوست و راش، ایجاد ناراحتی و بی قراری، زخم وضایعات پوستی می شود.

بعد از ورود مایت از فرد آلوده به فرد سالم، خارش و علائم ممکن است دیده نشود اما فرد قادر به انتقال آلودگی است. خوشبختانه این مایت ها در محیط خارج از بدن میزبان قادر به زنده ماندن نمیباشند و به همین دلیل از طریق لباس و رخت خواب انتقال نمی یابد. 

rash به خاطر واکنش آلرژی به دلیل وجود مایت، فضولات و تخم می‏باشد‏. با خاراندن پوست می‏تواند به دیگر نقاط بدن منتقل شود. زخم ها بسته به سن فرد متفاوت است. در بزرگسالان زخم ها بیشتر در نواحی تا شده بدن، مانند باسن و اندام های تناسلی، بین انگشتان دست و پا و خصوصا پوست زیر ناخن، زیر بغل، گردن، سطح پشتی پا به صورت پاپول خارش دار و پوست بیضه در آقایان و اطراف سینه در بانوان دیده بیشتر دیده می‏شود‏. 

در اشخاصی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند و اشخاص سالمند در تمام نقاط بدن به صورت زخم های اگزمایی خارش داد دیده می‏شود‏. 

در کودکان علائم به صورت آشکار نیست و ممکن است به سختی تشخیص داده شود.

و در پوست میتوان نقب های مایت را مشاهده کرد که به صورت خط هایی برآمده قرمز رنگ اما در بعضی اشخصاص به سختی دیده می‏شود‏. در نقاطی که مایت در حین نقب زدن، مواد دفعی خود را رها می‏کند‏، به شکل پاپول و به شکل زخم جوش مانند و یا تاول مشاهده می‏شود‏.

عدم وجود نقب دلالت بر عدم آلودگی نیست. 

     تصویر فوق گال نروژی که گال در سراسر بدن منتشر شده

گال نروژی چیست؟

در گال نروژی در اشخاصی بروز می‏کند‏ که سیستم ایمنی ناقص دارند، راش دیده نمی شود گرچه ممکن است پوست کمی خارش داشته باشد. اما زخم هایی در اکثر نقاط بدن دیده می‏شود‏ خصوصا در دست ها و بازو ها و مایت ها به تعداد هزاران عدد در نمونه برداری مشخص می‏شوند. این نوع در اشخاص مسنی که در آسایشگاه سالمندان زندگی می‏کنند‏ دیده شده.

چرخه زندگی گال

بیولوژی سارکوپتس اسکابئی

این بندپایان از مواد لنفی زیر پوست تغذیه می کنند و با حرکت خود زیر پوست نقب میزنند (کانال ایجاد میکنند) و زیر پوست نیز تخم گذاری می کند با آنکه طول عمر آنها حدود ۴ تا ۶ هفته است اما بعد مرگ مایت، بیماری به علت تخم گذاری هایی که در طول مسیر حرکت سارکوپتس ایجاد شده، ادامه دارد. تخم ها حداکثر بعد از ۷۲ ساعت باز می شوند و سارکوپتس های جدید شروع به کانال زدن زیر پوست و تولید مثل و ایجاد خارش برای میزبان می شوند. نکته جالب این است که نمف های تازه خارج شده تا زمان بلوغ خود، دارای ۳ جفت پا هستند و بعد از بلوغ جفت چهارم پا تشکل می شود.

دو جنس سارکوپتس ماده در راست و نر در چپ. به تفاوت پاها در a و b توجه کنید.

 

در سارکوپتس در انتهای جفت پای اول و دوم بادکش وجود دارد و جفت پای سوم و چهارم در جنس های نر و ماده متفاوت است. 

در جنس ماده جفت سوم و چهارم پا، فاقد بادکش است و موی بلند دارد و سطح پشتی بدن ماده خارهای مخروطی (Scales) و انتهای شکم خار های بلند قرار دارد. و در جنس نر جفت پای سوم بدون بادکش و دارای موی بلند است و جفت چهارم پا دارای بادکش است. 

سارکوپتس اسکابئی در حال نقب زدن و تخم گذاری در زیر پوست

چگونه پوست را نقب میزند؟

سارکوپتس ها با وجود قطعات دهانی، کلیسرهای قیچی شکل، و پالپ نوک تیز وهیپوستوم مثلثی، ابزار لازم را برای سوارخ کردن و را دارا میباشد. باید توجه داشت سارکوپتس ها هرگز وارد قسمت های عمقی تر پوست و مویرگ ها ونمیشوند و فقط قسمت های شاخی پوست را هدف قرار می‏دهند. 

بیماری گال و اثر راش آن در پوست

تشخیص و آزمایشات

باید توجه داشت سارکوپتس به صورت قرینه در بدن نیست و ممکن است در قسمتی باشد و در قسمتی نباشد. 

ink-test جوهر را از ابتدای نقب قرار می‏دهند و جوهر در طول نقب حرکت می‏کند‏ و مسیر کانال را مشخص می‏کند‏. 

روش Scrapings خراش دادن با تیغ بیستوری از نقب و پاپول و قرار داده قطعات پوستی خراش داده شده زیر میکروسکوپ. تشخیص های اولیه دیدن نقب و خوده مایت زیر میکروسکوپ دشوار بوده و نیاز به تجربه دارد. 

درمان

درمان این بیماری متاسفانه طولانی بوده و گزارش هایی از مقاومت به برخی دارو ها گزارش شده. و دارو هایی به شکل شامپو، لوسیون و کرم وجود دارد. 

Benzal benzoate, Tetmazol, Mitigal

دارو ها بسته به نوع و دستورالعمل و نسخه ی پزشک مصرف می‏شود‏ اما نکات کلی در استفاده از این دارو ها وجود دارد که به برخی از آنها می پردازیم

دارو باید حتما بعد از استحمام و خشک کردن بدن استفاده شود و در نوع لوسیون و کرم به قسمت های آلوده بدن استعمال شود و نیازی به تعویض لباس قبلی وجود ندارد. بعد از شستشوی دست ها باید مجدد از کرم یا لوسیون به دست ها استفاده کرد. 

خارش علیرغم درمان موفق ممکن است تا ۳ هفته ادامه یابد و در طول این مدت نباید مصرف دارو را قطع کرد. خارش ها بعد از درمان میتواند به علت وجود فضولات مایت و یا سیستم ایمنی باشد. کودکان مبتلا به علت احتمال انتقال بیماری نباید به مدرسه بروند مگر اینکه یک هفته از استعمال هفته اول بیماری گذشته باشد.

بعد از درمان، آزمایش مجدد در شخص درمان شده ضروری است. 

در نوع نروژی درمان های فوق جوابگو نیست و باید تحت نظر پزشک، درمان تخصصی تری انجام شود. 

 

بیماری تب کریمه کنگو چیست ؟

این بیماری یک بیماری تب دار حاد است که بوسیله کنه به انسان منتقل می شود و مرگ ومیر بالایی دارد و همه گیری های داخل بیمارستان آن شایع است .با وجودی که این بیماری مخصوص حیوانات است ولی متاسفانه موارد تک گیر و ناگهانی این بیماری در انسانها نیز اتفاق می افتد.

تب خونریزی دهنده کریمه کنگو از حیوان به انسان و از حیوان به حیوان سرایت می کند بیماری تب کنگو که با سردرد شدید، تب، درد عضلانی و خونریزی زیر جلدی همراه است، اگر بسرعت تحت درمان‌های اختصاصی از طریق داروهای ضدویروسی قرار بگیرد، در بیشتر موارد قابل درمان خواهد بود.

Crimean-Congo_02

علایم بیماری تب کریمه کنگو چیست؟

تب ناگهانی ،بدن درد ،کوفتگی ، ضعف ، سردرد ،درد شدید عضلات ، بی اشتهایی ، درد پشت حدقه چشم ، ترس از نور، تهوع ، استفراغ ، گلو درد ، دل درد
تغییرات خلقی مثل بیقراری و افسردگی
علائم خونریزی از روز ۳ تا ۶ روزشروع میشود
خونریزی در مخاط ، خط زیر بغل ، محل های تزریق
خونریزی از اعضای مختلف بدن مثل بینی ، لثه ، مجاری ادراری ،روده ، رحم و…

علایم بیماری تب کریمه کنگو در دام چیست ؟
دام ها بندرت علایم کلینیکی نشان می دهند در اثر عفونت خونی تب به مدت یک هفته در دام دوام می یابد و پس از ان دام به عنوان ناقل بیماری ویروس را از خود دفع میکند.

گهگاهی در حالت حاد در مخاط (دهان و چشم ها )، پر خونی ریزی دیده می شود.

 

انتقال به انسان :

انتقال از طریق گزش کنه ای از گونه هیالوما 
انتقال از طریق نیش حشرات
انتقال از طریق تما با خون یا ترشحات مبتلایان
انتقال از طریق گزش کنه آلوده
از طریق له کردن کنه
تماس مستقیم با لاشه گوشت ،خون ،ترشحات و بافتهای آلوده
تماس با ترشحات ،خون و تنفس افراد مبتلا
تنفس در تماس با دامهای آلوده

Crimean-Congo_01

گروههای در معرض خطر :

دامداران ،چوبداران
دامپزشکان و کارکنان دامپزشکی
سلاخان ، قصابان و کارکنان کشتارگاه
پزشکان ، پرستاران ، بهیاران و کارکنان بیمارستان
کارکنان رستورانها و کبابی ها

پیشگیری بیماری در دام

بهسازی جایگاه دام جهت جلوگیری از تخمگذاری و تکثیر کنه ها
سمپاشی بدن و جایگاه دام بخصوص در فصل فعالیت کنه ها
جمع آوری کود و فضولات دامی و خارج نمودن از دامداری
پاکسازیدامداری از اشیاء متفرقه جهت جلوگیری از تخمگذاری کنه
عدم خرید دام از کانونهای بیماری و دامداریهایی که موازین بهداشتی را رعایت نمی کنند
سم پاشی بدن دامهای خریداری شده و قرنطینه به مدت ۱۴روز

پیشگیری بیماری تب کریمه کنگو در انسان

جدا نگاه داشتن جایگاه دام از محل زندگی
خود داری از له کردن کنه با دست یا روی بدن دام
خودداری از تماس بدن با ترشحات و خون دام
خود داری کشتار دام در محلهای غیر مجاز
تهیه گوشت مورد نیاز از محلهای مطمئن و تحت نظارت دامپزشکی
رعایت اصول ایمنی در موقع تماس با گوشت تازه ، جگر و سایر آلایش دام
روشهای حفاظت شخصی در تماس با ترشحات و خون حیوانات (پوشیدن دستکش ، لباس بلند ، چکه ، ماسک و عینک )
روشهای حفاظت شخصی از گزش کنه و حشرات
خودداری از رفت و آمد در محلهای کشتار غیر مجاز
اجتناب از خوردن گوشت ، جگر خام و نیم پخته ، نگهداری جگر ، دل ، قلوه به مدت ۴۸ ساعت در یخچال و سپس استفاده از آن

متن خود را برای جستجو وارد نماید