عنکبوتیای(عنکبوت، عقرب، رتیل، کنه)

عنکبوتیان رده‌ای از جانوران بندپا هستند. این رده در زیرشاخه قلاب‌داران (Chelicerata)  قرار دارد.

عنکبوت

عنكبوتها يكی از بزرگترين گروه بند پايان را تشكيل مي دهند همه آنها گوشتخوار هستند. شكم عنكبوت ها با ساقه اي باريك به سفالوتراكس متصل مي شود. شكم فاقد ساختمان حلقه حلقه بوده و يكپارچه بنظر مي رسد. اندام هاي حسي مخصوصاً در عنكبوت هاي نر رشد زيادي كرده و در انتها كاملاً متورم هستند و اندام جفت گيري عنكبوت ها در روي پي دي پالپ ها قرار دارد. عنكبوت ها از جمله مفيدترين بندپايان هستند كه در اكوسيستم هاي طبيعي نقش بسيار ارزنده اي در كاهش جمعيت گونه هاي آفت دارند. در واقع همه آن ها حشره خوار يا از ساير بندپايان تغذيه مي كنند. بعضي گونه هاي عنكبوت براي به دام انداختن طعمه تار مي بافند ولي انواع ديگر در سوراخهاي خود به كمين شكار مي نشينند. عنكبوت ها كليسر بسيار كوچكي دارند كه داراي دندانه هاي تيز و سمي است. آنها مايع هضم كننده اي در درون بدن طعمه خود وارد مي كنند و بعد مايعات مغذي درون بدن طعمه را مي مكند و پوسته خالي آن را رها مي كنند. عنكبوتهاي ماده از جنس لاترودكتوس متعلق به خانواده نركشان به نام بيوه سياه شهرت دارند. و به نسبت وزن خود از سمي ترين جانوران هستند. احتمال مرگ در اثر نيش يك عنكبوت بيوه در در كودكان بيشتر است. وقتي كه گزش اتفاق مي افتد تاثير در انسان جدي است و در عرض چند دقيقه درد در اطراف موضع گزش پيشرفت مي كند و تا ۳۰ دقيقه به حداكثر خود مي رسد. از ديگر عنكبوتهاي سمي می توان به گونه هاي جنس لاترودكتوس در قاره آمريكا اشاره كرد.

 

عنکبوت جانور بی مهره ی شکارگری است که دارای بدنی دوبخشی و هشت پاست. عنکبوت‌ها فاقد بخش‌های جونده ی دهان و بال‌اند. آن‌ها در راسته ی عنکبوت‌ها طبقه‌بندی می‌شوند که خود یکی از چند راسته ی رده ی بزرگتر عنکبوتیان (تاربافان) است. رده ی تاربافان دربردارنده ی گونه‌هایی چون کژدم و کنه است. توانایی تنیدن تار ارثی است و عنکبوت اطلاعات مربوط به این توانایی را به شکل ماده وراثتی از والدین خود به ارث برده‌است. 

عنکبوت ها دارای تنوع زیستی گوناگون و بسیار فراوان هستند. یکی از راسته های مهم رده عنکبوتیان (Arachida)  بوده که در همه نقاطی که در آنجا زندگی می کند حضور دارند. تاکنون بیش از ۳۵۰۰۰ گونه عنکبوت از نقاط مختلف دنیا شناسایی شده که در این بین سهم کشور ما بسیار ناچیز بوده است. عنکبوت ها نقش بسیار مهمی در تعادل بیولوژیکی در اکوسیستم-های گوناگون دارند. .این موجودات در محیط های خشک و مزارع زیست می کنند

عنکبوت ها با شکار حشرات موذی مانند مگس و پشه های مختلف بازهم حیوان چندش آوری است و اصلا لزومی ندارد که در خانه خود میزبان آن ها باشیم.

وجود عنکبوت درمحیط زیست می تواند بسیار ضروری باشد اما حضورشان در خانه می تواند مشکلاتی را برای ما فراهم کند. عنکبوت ها علاوه بر این که از ظاهره چندش آوری برخوردار هستند می توانند تار های بزرگی را درون خانه برای شکار حشرات ایجاد کنند که این تارها نمای خانه ما را بسیار زشت می کنند.

همه عنکبوتها بجز یک یا دو خانواده (Holoarchacidae , Uloboridae) که فاقد غدد ترشح کننده زهر بوده زهر آگین و دارای غدد سمی هستند که برای کشتن یا فلج کردن شکار خود بکار می برند، اما تنها تعداد کمی از آنها برای انسان سمی هستند یکی از مهمترین آنها جنس لاترودکتوس ( بیوه سیاه ) است که شش گونه خطرناک آن در آمریکای شمالی وجود دارد

سم عنکبوت بیوه ۱۵ بار قوی تر از مقدار مشابه سم مار زنگی است، گزش این عنکبوتها منجر به بروز یکسری علایم و نشانه های بالینی می گردد که در اصطلاح به لاترودکتیسم (Latrodectism) معروف است، بطوریکه گاهی جهت درمان عوارض مسمومیت بایستی از سرمهای ضد زهر اختصاصی استفاده شود . با این وجود گزارشهای متعددی وجود دارد که حاکی از ایجاد عوارض سمی بدنبال گزش بعضی دیگر از سایر انواع عنکبوتها می باشد .

▪ با این وجود همه عنکبوتها برای انسان خطرناک نیستند زیرا :

ـ زهر بسیاری از عنکبوتها فاقد اجزا سمی برای انسان هستند.

ـ مقدار زهر تزریقی توسط عنکبوتها محدود است و قادر به ایجاد عوارض مسمومیت در انسان نمی باشد.

ـ آرواره و نیش عنکبوتها از استحکام کافی جهت فرو رفتن درپوست بدن انسان برخودار نیستند .

ـ احتمال تماس منجر به گزش عنکبوتها با انسان بسیار کم است .

اکثر عنکبوتهایی که قادرند در انسان ایجاد مسمومیت نمایند متعلق به دو زیر راسته عنکبوتها Araneomorphیا عنکبوتهای واقعی‏True spiders  و زیر راسته عنکبوتهای Megalomorph یا Trantolas یا عنکبوتهای قدیمی می باشند . تشخیص افتراقی این دو گروه از عنکبوتها معمولا ساده و بر اساس وضعیت قرار گرفتن نیش ها ، آرواره ها و صفحات تنفسی می باشد .

▪ سازمان بهداشت جهانی فقط چهار جنس از عنکبوتها را از نظر پزشکی حایز اهمیت می داند که شامل:

۱) Latrodects 

۲) Loxosceles 

۳)  Phoneutria از زیر راسته عنکبوتهای واقعی

۴) Atrax از زیر راسته تارانتولا

عنکبوتها بیوه جنس Latrodectus از خانواده Theridiidae و زیر راسته Labidognatha بوده که بسیاری از آنها قادرند در انسان ایجاد مسمومیت کنند .

بیوه سیاه از خطرناکترین و بد نام ترین عنکبوتهای سمی در بین بیش از ۳۰ هزار عنکبوت شناسایی شده است بطوریکه هیچ عنکبوتی در دنیا به اندازه آن سبب رعب و وحشت در میان انسانها نمی شود. این عنکبوتها گوشتخوار بوده و حشرات را با تورها یا آرواره های خود صید می کند،

در بیشتر وقتها این عنکبوتها محتاط و بدون تهاجم است مگر بعد از گذاشتن تخمها وهنگام محافظت ازآنها که در این مواقع ماده ها بسختی به شکار حمله می کنند

هر دو جنس نر و ماده دارای کیسه های سمی هستندولی هنگامی که نرهای بیوه به بلوغ می رسند پیشرفت غدد سمی آنها متوقف شده و غیر سمی می شوند

عنکبوت ماده تخمهای خود را در زمستان در کیسه تخم می گذراند ، نوزاد در فروردین از تخم خارج شده و بوسیله باد از روی تار به اطراف منتقل می شود در خرداد بالغ شده و با فرا رسیدن فصل گرما نرها و ماده ها مهاجرت کرده محل امنی را پیدا و در آنجا توری را برای جفت گیری بنا می کنند بعد از این ماده ها دو مرتبه به جستجوی محلی برای ساختن لانه دایمی پرداخته و در آنجا کیسه های تخم خود را قرار می دهند . در هنگام مهاجرت تعدادی از آنها انسان و حیوان را نیش می زنند. لاترودکتوس باروری زیادی داشته و بطور متوالی هر ۱۰-۱۲ الی ۲۵ سال یک بار طغیان می کند.

عنکبوتهای بیوه بطور کلی از جثه کوچک تا متوسطی برخوردارند و معمولا دارای شکم حجیم ، سرسینه نسبتا کوچک و پالپی باریک با طول متوسط می باشند

نرها دارای نقاط یا میله های متمایل به سفید بر روی شکم و دو شکل مثلثی قرمز در زیر می باشد

▪ بطور کلی عنکبوتهای بیوه جنس لاترودکتوس با این مشخصات شناخته می شود :

– دو ردیف چشم که در جلوی سر ،چشمهای جانبی مجزا از بقیه چشمها

– وجود یک ردیف موی زبر شانه مانند در سطح زیرین پنجه پای چهارم

پاهای اول معمولا بلندتر از پاهای چهارم

– شکم عنکبوت ماده کروی شکل ، حجیم و معمولا دارای لکه رنگی با طرح ساعت شنی و یا چیزی شبیه به آن در سطح شکمی

ـ نر بسیار کوچکتر از ماده بطوریکه طول بدن نرها حد اکثر۳ملیمتر و طول بدن ماده ها بین ۸ تا۱۳میلی متر ، دوره رشد ماده L.mactans از تخم تا بلوغ بین ۵ تا ۸ ماه می باشد

ـ تور بافته شده از این عنکبوتها به صورت شبکه نامنظم، وسیع، شفاف و در این حال بسیار محکم، شکل این تورها در گونه های مختلف کم و بیش با یکدیگر فرق دارد.

ـ رنگ گونه های مختلف این عنکبوتها تیره و سیاه رنگ و یا دارای هماهنگی با رنگ محیط زندگی آنها

ـ نوزاد عنکبوتها تیره رنگ و دارای خالهای سفید که بتدریج و با هربار پوست اندازی تعداد خالها کمتر و رنگ آنها تیره تر می شود .

ـ عنکبوتهای ماده در اثر کوچکترین تحریک و مزاحمت به عمیق ترین بخش تار در پشت کیسه های تخم پناه می برند

  • اهمیت پزشکی عنکبوتهای بیوه

▪ عنکبوتیان قادرند به یکی از سه روش زیر به انسان آسیب برسانند :

ـ از طریق نیش های دردناک خود

ـ واکنشهای التهاب آور ناشی ازفرو رفتن موها به پوست

ـ ازطریق تزریق سم

زهر عنکبوتها بدون شک برای کشتن طعمه آنها بکار می رود و یک وسیله دفاعی نیز می باشند. مقدار تزریق شده سم توسط عنکبوت قابل کنترل است ونبست به سن و شرایط فیزیولوژیکی و میزان تحریکی که عنکبوت را وادار به عکس العمل می کند ، متغییر است .

بیشترین احتمال گزش افرادی را تهدید می کند که در مناطق مشکوک به حضور عنکبوت و بدون استفاده از وسایل حفاظتی مناسب نظیر دستکش و یا چکمه فعالیت می کنند . کشاورزان مهمترین افرادی هستند که درحین کار در مزارع و یا منازل روستایی مورد گزش واقع می شوند .

در مناطق تحت استوایی Sub tropical گزش بیشتر در ماههای گرم سال رخ می دهد درحالیکه در مناطق استوایی در تمام فصل سال گزش این عنکبوت شایع است.

 

رتیل

رُتِیل نام عمومی خانواده‌ای از عنکبوت‌های میگالومورف به نام ترافوسیده است که بیشتر در مناطق گرمسیری و بیابانی یافت می‌شوند. اندازه رتيل ها بزرگتر از عنكبوت هاست. كليسرها آنها رشد بسيار زيادي دارد و به آن ها ظاهر ترسناكي داده است. برخلاف تصوري كه در بين مردم وجود دارد. رتيل ها فاقد نيش و غده زهري هستند اگر چه ممكن است رتيل ها به منظور دفاع از خود گاز مي گيرند ولي چون كليسرهايشان خيلي قوي است و موجب ايجاد زخم مي گردد. آلودگي اين زخم ها با عوامل ميكربي خاك كه روي كليسر ها وجود دارد ايجاد عفونت مي كند بنا براين امكان آلوده شدنشان به ويروس ها و باكتر­يها وجود دارد و ممكن است در انسان نيز ايجاد بيماري نمايند. بطور كلي رتيل ها فاقد نيش هستند. رتيل ها در بيابان ها و محيط هاي خاكي بيشتر فعاليت دارد رتيل يك شكارچي بوده و از حشرات و جانوران كوچك تغذيه مي كند. بيشتر حشرات شب فعال بوده بنابراين اين بندپايان نيز در شب به خاطر تامين غذاي خود بيشتر ديده مي شوند و فعالترند. تا کنون حدود ۹۰۰ گونه رتیل شناسایی شده‌است. تمامی گونه‌های رتیل شکارچی هستند و بیشتر با استفاده از کمین به شکار می‌پردازند. بزرگ‌ترین گونه رتیل‌ها می‌توانند موش‌ها و حتی پرندگان کوچک را شکار کنند. بیشتر رتیل‌ها برای انسان‌ها بی‌خطر می‌باشند و حتی برخی از گونه‌های آنها به عنوان جانور خانگی به‌شمار می‌آیند در حالی که هنوز آمار دقیقی از میزان آمار مرگ و میر انسانی ناشی از نیش رتیل در دست نیست.

عقرب

عقرب یا کژدم و یا دراز دم نام یکی از گونه‌های بندپایان رده عنکبوتیان است که دارای ۸ پا و نیشی با زهر کشنده می‌باشد. نیش عقرب در نوک دم آن قرار دارد. عقرب‌ها شب‌ها به آرامی به فعالیت‌های زیستی خود می‌پردازند و بیشتر در آب و هوایی گرم فعال هستند.

این جانوران چنگال‌های خارداری دارند که در واقع قسمتی از دهان آن‌ها محسوب می‌شوند. آنها قادرند که ماده ی سمی خطرناکی از قسمت عقب بدنشان به طرف مهاجمین بپاشند. این جانور بیشتر در شب شکار می‌کند و پاهای بلند جلویی خود را برای پیدا کردن غذا به‌کار برده و پس از یافتن غذا آن را با چنگال‌هایش می‌گیرد. کژدم‌ها اغلب در طول روز در زیر سنگ‌ها یا در حفره‌های به نسبت خنک زیر زمین پنهان می‌گردند.

 

کژدم‌ها رنگ‌های مختلفی مثل زرد مایل به قهوه‌ای، قهوه‌ای، خاکستری و سیاه دارند و اندازه آنها بین ۱۸ تا ۵/۱ سانتی‌متر مختلف است. ولی بواسطه شکل بدنی خود که حالتی تخت و صاف دارد، می‌توانند از شکاف‌هایی به عرض ۳ میلی‌متر نیز عبور کنند و خود را وارد خانه سازند.

 

کژدم‌ها در محیط خارج از خانه در شکاف و درز بین سنگ‌ها، زیر پوست درختان، بین هیزم‌ها و مانند آن یافت می‌شوند و در محیط خانه در حمام، دستشوئی، آشپزخانه و محیط‌های مرطوب دیده می‌شوند. این جانوران در طول روز در گوشه‌ای بی‌حرکت و پنهانند و در طی شب فعالیت خود را آغاز می‌کنند و به‌دنبال شکار خود می‌روند و سم خود را از طریق نیش که در انتهای دم آنها وجود دارد به شکار خود تزریق می‌کنند.

کنه

كنه ها يكي از بزرگترين گروه هاي بندپايان مي باشند كه به فراواني در طبيعت مشاهده مي شوند. اندازه كنه ها متفاوت است ازچند ميكرون و كنه هاي بسيار بزرگ اندازه اي حدود صد ميكرون دارند كه در روي دام ها از خون آ نها تغذيه مي كنند. كنه ها شامل گروه هاي آبزي و خشكي زي هستند. كنه هاي خشكي زي در داخل خاك با جمعيت بسيار بالا ديده مي شوند و از مهم ترين بندپايان هستند. تعدادي از كنه ها بخشي از زندگي خود را بصورت پارازيت مي گذرانند و ممكن است انگل بندپايان يا مهره داران باشند. البته تعداد كمي هم بصورت انگل داخلي در داخل بدن حشرات و مهره داران فعاليت مي كنند. تعدادي از كنه ها شكارگر و پِرداتور هستند و در داخل خاك روي گياهان از ساير كنه ها مخصوصاً از كنه هاي گياهخوار و تخم حشرات كوچك تغذيه مي كنند. به عبارت ديگر تعدادي از گونه هاي شكارگر در داخل خاك از انواع حشرات كوچك و ساير كنه ها، نماتودها و تخم مگس ها تغذيه مي كنند و جزء موجودات بسيار مفيد به حساب مي آيند. تعداد زيادي از كنه ها هم گياهخوار هستند. همچنين تعدادي از گونه ها در محيط هاي انباري از غلات، خشكبار تغذيه مي كنند. در زندگي كنه ها و مايت ها سه مرحله بعد از مرحله رشد جنيني وجود دارد كه عبارت است از: مرحله لاروي كه داراي سه جفت پا هستند به جزء مايت هاي خانواده اريوفيده كه تعداد پاهايشان كمتر است. مرحله پورگي يا نمفي كه داراي چهار جفت پا هستند و در اكثر كنه ها شامل چند مرحله است و مرحله بالغ كه داراي چهار جفت پا هستند. تنفس كنه هاي كوچك جلدي است يعني دستگاه تنفسي خاصي ندارند ولي سيستم تنفسي كنه هاي بزرگتر تراشه اي است و مانند حشرات، تراشه ها به روزنه هاي تنفسي به نام استيگمات یا اسپیراکت منتهی می شود.

کَنه‌ها از جانوران کوچک انگلی هستند. کنه‌ها بندپا هستند و از نظر علمی به دو گروه کنه‌های حیوانی یا Ticks و سایر کنه‌ها یا MItes تقسیم می‌شوند که گروه اخیر را برخی هیره می‌نامند. در باور عامه نام کنه فقط به کنه‌های حیوانی اطلاق می‌شود که این نوع کنه‌ها از راه خوردن خونپستانداران، پرندگان و گاه خزندگان و دوزیستانتغذیه می‌کنند.

کنه‌ها به همراه هیره‌ها زیررده ی کنه‌سانان (Acarina) را تشکیل می‌دهند. کنه‌ها دارای انواع یک‌میزبانه، دومیزبانه و سه‌میزبانه هستند. کنه‌های ایکسودس، هیالوما و بوافیلوس از خانواده سخت‌کنه‌ها عمدتاً در نشخوارکنندگان ایجاد بیماری می‌کنند. کنه‌های مرغی (ارگاس پریسکوس) نیز از خانواده ی نرم‌کنه‌ها هستند.

 

زندگی و تولید مثل کنه ها

کنه‌ها انگل‌هایی هستند که از خون سایر جانوران تغذیه می‌کنند. زندگیشان را به صورت تخم شروع می‌کنند که در تابستان به صورت لارو از تخم خارج و به نوک علف‌ها و دیگر گیاهان کوتاه می‌خزند. آن‌ها منتظر می‌مانند تا جانور خون‌گرم بعدی برسد. سپس، روی آن محکم می‌چسبند، به درون پوست نفوذ و شروع به مکیدن خون می‌کنند.

زمانی که حریصانه بلعیدند تا به ده برابر اندازهٔ عادی‌شان رسیدند، از میزبان جدا می‌شوند. پاییز و زمستان را استراحت می‌کنند و در بهار به صورت شفیره دگردیسی پیدا می‌کنند و دوباره برای یک غذای خون‌گرم منتظر می‌مانند. این بار وقتی غذا می‌خورند، می‌افتند و بالغ می‌شوند و در زیر بوته‌های کوتاه برای میزبانی بزرگ، اغلب آهو، گوزن شمالی یا انسان منتظر می‌مانند. مادامی که روی بدن جانور میزبان هستند، کنه‌های نر و ماده یکدیگر را پیدا و جفت‌گیری می‌کنند. کنه نر به زودی می‌میرد، در حالی که ماده، مملو از تخم‌های بارورشده، زمستان را می‌گذارند و در بهار آینده تخم‌گذاری می‌کند.

متن خود را برای جستجو وارد نماید