جانوران زهري بخش عمده اي از حدود ۱۶۰۰۰۰۰ گونه جانوري شناخته شده در جهان محسوب مي شوند كه در طبيعت نقش مهمي را از نظر توازن زيستي ايفا مي نمايند زهر جانوران به منظور دفاع يا تغذيه بكار مي رود. در صورت برخورد با انسان كه بيشتر به صورت تصادفي رخ مي دهد موجب آسيب به آن مي شوند جانوران زهري به دو شكل به انسان آسيب مي رسانند:

الف- اكتيو

در اين نوع آسيب رساني تزريق زهر جانور با استفاده از دستگاه تزريق زهر نيش يا ضمائم دهاني به منظور دفاع وارد بدن انسان يا حيوان يا روي آن پاشيده مي شود هزارپايان، زنبورها ومورچه هاي آتشين، سوسك هاي بمباران كننده، كژدم ها و مار زهرشان به صورت اكتيو به انسان صدمه مي زنند. عنكبوت هاي سمي انسان را با كليسر ها ضمائم دهاني خود كه مجهز به زهر است گاز مي گيرند كژدم ها كه جانداران خطرناكي هستند با كمك نيش خود در انتهاي دم از خود دفاع مي كنند و زهر را با سوزن نيش در بدن انسان يا جانوران وارد مي كنند. تعدادي از زنبورهاي خانواده وسپيده و اسفسيده و در مواردي زنبورهاي بالاخانواده آپويدا كه جزء حشرات مفيد و گرده افشان هستند و انسان را نيش م يزنند. بعضي از انسان ها به نيش زنبورها و كژدم ها يا گاز گرفتگي عنكبوت حساسيت شديدي دارند و دچار شوك شديدي م يشوند و در مواردي مشاهده شده كه نيش اين جانوران منجر به مرگ انساني شده است. هميشه احتمال مرگ در اثر نيش زنبور يا كژدم يا گاز گرفتگي يك عنكبوت بيوه وجود دارد. كنه ها با وارد كردن بزاق خود كه به منظور جلوگيري از انعقاد خون ميزبان است موجب فلج بالارونده مي شوند بزاق كنه حاوي تركيباتي است كه خاصيت نوروتوكسيك دارد.

ب- پاسيو

در اين نوع آسيب رساني در صورت تماس جانور با بدن انسان ترشحات زهري از قسمت هاي مختلف آن به منظور دفاع ترشح مي شود. هزارپايان، لارو پروانه ها ،سوسك هاي دراكولا و تاولزا، زهرشان به صورت پاسيو به انسان صدمه مي زند.لارو پروانه ها در اثر فرو رفتن خارها به بدن انسان موجب آلرژي، درماتيت وخونريزي هاي زير جلدي موضعي يا عمومي شود، همچنين سوسك هاي تاول زا از گرده گياهان تغذيه مي كنند و يا تعدادي شكارچي هستند و گزش ندارند اما ترشحات بدن آنها موجب التهاب ،تحريك و سوختگي پوست مي شود ،زهر ترشحي اين سوسك ها كانتاريدين نام دارد . زهر ترشحي لارو پروانه ها خونريزي دهنده، سوسك هاي سرگردان يا دراكولا و سوسك هاي خانواده ملوئيده تاولزا است.

بندپايان مهم زهري ايران

راسته زنبورها يا بال غشائيان

گر چه حشرات زيادي با گزش انسان براي او مشكل ايجاد مي كنند ولي حشراتي كه با احتمال بيشتري باعث نيش زدگي مي شوند شامل زنبور عسل، زنبورهاي معمولي كاغذ ساز قرمز و زرد، زنبور هاي بمبوس، مورچه ها (شامل مورچه آتشين) است، كه تمام اينها مربوط به راسته زنبورها يا بال غشائيان مي باشند و به علت اينكه اين حشرات به صورت اجتماعي زندگي مي كنند، اگر مورد تهديد قرار گيرند به صورت تهاجمي عمل مي كنند و ممكن است انسان توسط تعداد زياد ديگري از اين آنها و همزمان مورد گزش قرار گيرد و اين مشكل را شديد تر مي كند. زنبور هاي كاغذ ساز شكارچي بوده و بيشتر از بندپايان تغذيه مي كنند لانه هاي آنها از جنس كاغذ و از هضم چوب درست شده است. معمولا لانه هاي خود را در شكاف هاي و سوراخ هاي زمين يا ديوار گوشه سايه دار ساختمان ها مي سازند. زنبورخرمائي يا قرمز يا زار يا گاوي وسپا اورينتاليس بسيار خطرناك تر از زنبور زرد وسپا جرمانيكا است. در گروه زنبورهاي آكولئاتا تخم ريز به نيش تبديل شده است. نيش يك مكانيزم دفاعي است كه براي تزريق سم به بدن طعمه بكار مي رود. از گروه آكولئاتا زنبورهاي خانواده وسپيده داراي زندگي اجتماعي هستند. خانوادههاي وسپيده و همچنين اسفيسيده كه دربرگيرنده گونه هاي انفرادي هستند تقريباً همگي شكارگرند و براي پرورش نوزادشان لارو انواع حشرات مخصوصاً لارو پروانه ها را شكار ميكنند.

زنبور زدگي

تعدادي از زنبورهاي خانواده وسپيده، اسفسيده و زنبورهاي خانواده آپيده  كه جزء حشرات مفيد و گرده افشان هستند ولي انسان را نيش مي زنند. بعضي از انسان ها به نيش زنبورها حساسيت شديدي دارند و دچار شوك شديدي مي شوند و در مواردي مشاهده شده كه نيش اين جانوران منجر به مرگ انساني شده است. و هميشه احتمال مرگ در اثر نيش زنبور وجود دارد. سم زنبور باعث آسيب به بدن انسان مي شود كه اين آسيب اكثراً محدود به ناحيه نزديك گزش مي باشد و گاهي باعث عوارض خطرناكي مي شود كه مي تواند تهديد كننده حيات باشد كه واكنشهاي حساسيتي و آلرژيك از جمله اين موارد است. واكنشهاي آلرژيك(حساسيتي) باعث اكثر موارد مرگ و مشكلات وخيم در زنبور گزيدگي مي شود و در افرادي رخ مي دهد كه سيستم ايمني آنها به زهر زنبور حساس است و پس از گزش توسط زنبور بدن آنها واكنش شديدي را به آن از خود نشان مي دهد. اين افراد مكرراً واكنشهاي حساسيتي را در گزش توسط نوع خاصي از حشرات در گذشته گزارش مي دهند . حداقل ۱۰۰ مورد مرگ در سال ناشي از واكنشهاي حساسيتي گزش حشرات در آمريكا رخ مي دهد و واكنشهاي مرگبار حساسيتي اغلب (و نه هميشه) در كساني رخ مي دهند كه سابقه قبلي حساسيت به نيش حشره اي خاص را داشته اند. اگر چه گزشهاي چندگانه خطر بيشتري براي واكنشهاي آلرژيك تهديدكننده حيات دارند ولي بياد داشته باشيد كه واكنش مرگبار آلرژيك و مرگ حتي با يك گزش زنبور در شخصي كه هيچ سابقه قبلي واكنش حساسيتي ندارد نيز مي تواند رخ دهد.

 

اكثريت واكنشهاي حساسيتي خطرناك و مرگبار و همچنين اكثريت موارد مرگ در ساعت اول پس از گزش رخ مي دهد و براي همين مراقبتهاي فردي و سريع پزشكي در فرد مشكوك به واكنشهاي حساسيتي يك امر حياتي است. در موارد نادري هم واكنشهاي مرگبار و كشنده در ۴ ساعت اول پس از گزش اتفاق نمي افتد و با تاخير خود را نشان مي دهد پس در هر حال بايد بيمار تحت مراقبت باشد. در افراد غير حساس به نيش زنبور، گرچه گزش زنبور دردناك است ولي باعث مسأله جدي نمي شود ولي در همين افراد نيز گزشهاي چندگانه و زياد باعث عوارض شديدي مثل تخريب ماهيچه اي و يا نارسائي كليوي و حتي در موارد نادر باعث مرگ مي شود. اين عوارض شديد خصوصاً در كودكان، افراد سالمند، بيماراني كه ضعيف هستند، بيشتر ديده مي شود . اين عوارض وخيم مي تواند در چند ساعت اول پس از گزش ديده شود و يا چند روز تأخير پس از گزش ايجاد شوند. توجه داشته باشيد حتي يك گزش در ناحيه دهان يا گلو (خصوصاً در بچه ها) مي تواند ورمي ايجاد كند كه باعث انسداد راه هوائي شود.

پیشگیری از زنبور زدگی

استفاده از روشهاي زير ميتواند در جلوگيري از زنبورزدگي و بروز عوارض ناشي از آن مؤثر باشد :

  • افرادي كه نسبت به نيش زنبور واكنش شديد حساسيتي نشان داده اند، بايد از اين حشره اجتناب نمايند و به مناطقي كه كندوي زنبور عسل وجود دارد نزديك نشوند.
  • به هيچ وجه كندوي زنبور را مورد دستكاري قرار نداده و زنبورها را تحريك نكنيد .
  •  در هنگام كار با وسائل موتوري مثل ماشين چمن زني مراقبت بيشتري به عمل آيد و از پوشش توري براي سر و گردن و يا جاهاي باز بدن استفاده شود اين جور وسايل موجب تحريك زنبورها مي شوند.
  • در صورت مشاهده زنبور در نزديكي خود ، بجاي نابود كردن آن با وسائل مثل مگس كش آن را ازمحل دور نمائيد.
  • لباسهاي بارنگ روشن، عطرهاي بسيار خوشبو و قوي و يا همراه داشتن نوشيدنيهاي شيرين در هنگام گردش در طبيعت باعث جذب زنبورها ميشوند. پس تا حد امكان از موارد فوق اجتناب نمائيد
  •  در هنگام گردش در طبيعت از پيراهنهاي آستين بلند و شلوار هاي بلند استفاده شود .
  • اگر افراد سابقه واكنشهاي شديد آلرژيك به نيش زنبور را دارند، بايد استفاده از اپي نفرين را آموخته تا قبل از رسيدن به مركز اورژانس آنرا تزريق نمايند. اين اقدام مي تواند نجات دهنده جان افراد باشد. كيت درماني فوق هميشه همراه اين جور افراد باشد.
  • افراد با سابقه واكنشهاي حساسيتي شديد به نيش زنبور ، بايد روش ايمني درماني را براي حساسيت زدائي تحت نظر پزشك انجام دهند. با تزريق مقادير بسيار كم سم زنبور به فرد بطور متوالي باعث حساسيت زدائي فرد به آن شده و احتمال ايجاد واكنشهاي خطرناك در آينده را از% ۵ تا%   ۶۰ كاهش مي دهند.
  • در صورت وجود هر گونه كندوي زنبورهاي معمولي زرد يا زنبور قرمز به افراد نزديك به آنها هشدارهاي لازم را داده شود
  • كندوهاي زنبورهاي فوق را مي توان از گوشه ايوان ها و دالان ها با حفاظت كامل در طول شب كند يا نابود نمود. و در صورت استفاده آنها در مبارزه بيولوژيك به درون باغ ها و مزارع در جاهاي سايه دار منتقل نمود.
  • زنبوهاي قرمز كندوهاي بزرگتري نسبت به زنبوهاي زرد دارند و خطرناكترند. كندوهاي اين زنبورها در بعضي مواقع در شكاف هاي موجود در ديوارها يا در درون سوراخ هاي زمين وجود دارد در صورت ديدن اين زنبورها و شكاف ها مي توان در شب آن را با گل نرم كاملا پر نمود. قبل از پر كردن شكاف ها مي توان آن را با موادي مانند نفت سفيد آغشته نمود.

 

راسته عنكبوت ها

عنكبوتها يك از بزرگترين گروه بند پايان را تشكيل مي دهند همه آنها گوشتخوار هستند. شكم عنكبوت ها با ساقه اي باريك به سفالوتراكس متصل مي شود. شكم فاقد ساختمان حلقه حلقه بوده و يكپارچه بنظر مي رسد. همه عنكبوتها بجز يك يا دو خانواده كه فاقد غدد ترشح كننده زهر بوده بقيه زهر آگين و داراي غدد سمي هستند كه از اين سم براي كشتن يا فلج كردن شكار خود بكار مي برند زهر عنكبوتها بدون شك براي كشتن طعمه آنها بكار مي رود و يك وسيله دفاعي نيز مي باشند. مقدار تزريق شده سم توسط عنكبوت قابل كنترل است ونسبت به سن و شرايط فيزيولوژيكي و ميزان تحريكي كه عنكبوت را وادار به عكس العمل مي كند ، متغيير است . تنها تعداد كمي از آنها براي انسان سمي هستند. در مناطق تحت استوايي گزش بيشتر در ماههاي گرم سال رخ مي دهد درحاليكه در مناطق استوايي در تمام فصل سال گزش اين عنكبوت شايع است. عنكبوت ها از طريق كليسر خود زهر وارد بدن مي نمايند. عنكبوت هاي سمي انسان را با كليسر ها ضمائم دهاني خود كه مجهز به زهر است گاز مي گيرند عنكبوتهاي ماده از جنس لاترودكتوس به نام بيوه سياه شهرت دارند و به نسبت وزن خود از سمي ترين جانوران هستند.

تنها عنكبوت هائي كه در ايران قادر به گزش است ، بيوه سياه نام دارد. اين بندپابان بدن سياه داراي يك لكه قرمز يا زرد رنگي روي شكم مي باشد. تا كنون گونه از عنكبوت هاي بيوه سياه جنس لاترودكتوس به نام هاي

لاترودكتوس داهلي، لاترودكتوس پاليدوس، لاترودكتوس ژئومتريكوس و لاترودكتوس تردسيمگوتاتوس در كشور گزارش شده است.

راسته كژدم ها

راسته كژدم ها يا اسكورپيونيدا ۱ ناميده مي شود در اين بندپايان بدن سه قسمتي و از سر سينه يا سفالوتراكس يا پروزوما، شكم يا مزوزوما و قسمت دم يا متازوما كه به نيش ختم مي شود تشكيل شده است. كژدم داراي جفت پا ويك جفت گيره يا دست هستند. كژدم ها موجوداتي هستند كه داراي فعاليت شبانه اند، روزها در محيط هاي مختلفي مخفي مي شوند و عموماً از حشرات و ساير بندپايان تغذيه م يكنند كژدم ها در طيف وسيعي از زيستگاهها مانند مناطق بياباني ،ساحلي،جنگلي و كوهستاني زندگي مي كنند.اين بندپايان در نزديك انسان در داخل منازل مسكوني و بيرون از منازل و در حاشيه روستاها و يا شهرها فعاليت دارند.كژدم ها در مناطق مختلف داراي تنوع گونه اي متفاوت بوده ، لذا زيستگاه هاي گوناگوني هم دارا مي باشند.

متن خود را برای جستجو وارد نماید